Hendeğin
    gerek ismi gerekse ilk yerleşim zamanı tartışmaya açık bir konudur. Bir
    rivayete göre Hendek küçük bir kasaba iken; bu kasabada tek bir han varmış.
    Bundan esinlenerek "Hantek" diye anıldığı ve
    zamanla Hendeğe dönüştüğü...

   

    Başka bir rivayete göre Hendek; 12 asırda Orta
    Asya´dan, Ön Asya ve Batıya yapılan Türk göçleri
    sırasında Selçuklu Devleti zamanında Türkistan´a bağlı "Cürcan"
    bölgesindeki Handak´tan göç eden Türk
    kabilelerinden bir kısmı şimdiki Turanlar mahallesine gelerek bu kasabayı
    kurdukları, kendi öz yurtlarının eski adı olan "Handak"
    adını buraya verdikleri, "Handak´ın
    zamanla "Hendek" olarak değiştiği...

   

    Diğer bir rivayete göre
    ise; kasabanın coğrafi konumunun çok iyi ve düz bir saha üzerinde bulunduğu
    yalnız kuzey ve güneyden sıralanan dağlarla kuşatıldığı ve bu jeolojik
    durumundan ötürü halk arasında "Hendek" diye anıldığı...

    İlk çağlarda bölgenin hakimi
    Britanyalılardan hiç bir eser yoktur. Daha sonra bu bölgeye
    hakim olan Romalılar, Bizanslılar ve
    Selçuklulardan yalnızca Bizans dönemine ait olmak üzere civar köylerde
    mezarlar ve kalıntılar vardır. Haraklı, Dikmen
    ve Nuriye´de örnekleri bulunmuştur. Ancak Hendek´te
    önemli bir iz yoktur. Bunun nedeni, o zamanlar Adapazarı-Hendek ovasının
    bataklık olup yerleşime uygun olmadığı olabilir.

     O dönemlerde Hendek ve civarında yerleşmiş olan İslam
    kolanizatör dervişlerine ait olduğunu sandığımız
    Salman Dede, Sarı Dede, Erenler türbesindeki dervişler bölgenin
    islamlaşmasında rol oynamışlardır. 1300´lü
    yılların başlarında Osmanlılar bu bölgeyi feth
    ettiğinde Hendek ve civarında yaşayan Türk kabilelerinin
    müslüman olduğu sanılmaktadır. Bu da bu bölgede
    yaşayan Türklerin Osmanlı Devletinin yönetimine geçmeden önce İslam Dinini
    benimsediklerini gösteriyor.

    Hendeğin
    Bizanslılardan Osmanlı idaresine geçişi, Orhan Bey zamanında
    Konuralp kumandasındaki bir askeri birlik
    tarafından sağlanmıştır. Kasabaya bir süre "Konuralp"
    dendiği eldeki belgeler ve rivayetlerden öğrenilmektedir. Orhan Bey´in
    kasabaya gelerek burayı gördüğü, burada gördüğü iltifattan dolayı Şeyh
    İbn-ü İbrahim´e kasabayı
    vakf ettiğini 700 H. Tarihini taşıyan Berat Vak