Hendek Haber İnternet Sitesi

     Anormallik, her yerde her kültürde hemen hemen herkes tarafından anlaşılabilir olmuştur. Bazen,anormalliğin izlenimi net bir şekilde ortaya çıkar. Zaman zaman da mantıklı insanlar belirli bir kişinin, eylemin veya düşüncenin anormal olup olmadığı hakkında hemfikir olamazlar.Aşağıdaki klinik vakalar bunu net olarak ortaya koymaktadır:

    Don, hemen hemen herkes tarafından sakin, yumuşak huylu bir yönetici olarak görülmektedir. Fakat bir gün beynin ön lobunda ani bir nöbet yaşayarak satış müdürünü, sandalyeyi ve eline geçen her şeyi 11.kattan aşağıya atar.

    Genç bir kız olan Vanessa birkaç gün hiçbirşey yemez. Sonra iki saat içinde sekiz adet meyveli dondurma yiyip şiddetli bir şekilde kusar ve yine üç gün boyunca hiçbir şey yemez.

    Carla’nın dini değerleri onu makyaj yapmaktan ve likör içmekten men etmektedir. Üniversite arkadaşları her ikisini de yapmaktadır. Carla ne zaman onlarla beraber olsa gerginleşir.

   Anormalliğin tanımı üzerinden bu olaylara bakarsak, bu üç anormal vakanın da ortak paydada buluştukları bir noktanın olması gerekir. Bu ortak payda, anormalliğin gerekli şartı olarak adlandırılır. Fakat sözünü ettiğimiz bu üç vakada ortak bir öğe yoktur-beynin ön lobunda yaşanan nöbetler, uzun süreli açlıktan sonra sekiz adet meyveli dondurma yiyip kusmak, dini inançlarla sosyal kabul arasında yaşanan çatışma durumlarının ortak noktası nedir? Üstelik ’anormal’in tanımına göre, sadece anormallik vakalarının paylaştığı en az bir tane ve normal vakalarda görülmeyen belirgin bir öğenin bulunması gerekir. Buna, anormalliğin yeterli şartı denir. Aslında anormal tüm vakalarda görülen ve anormalliği normallikten ayırt eden tek bir unsur yoktur.

   Bir eylemin veya kişinin anormal olduğunu söyleyebilmemiz için gerekli olan özellikleri ya da öğeleri inceleyelim. Yapacağımız analiz, sıradan insanların ve iyi yetişmiş psikologların anormal kelimesini gerçekte kullandığı şekilde çerçevelenmiştir. Anormalliğin öğeleri ne kadar fazla görülebiliyorsa bir davranışın ya da kişinin anormal olduğundan o kadar emin olabiliriz. Anormalliğin varlığından söz edebilmemiz için bu öğelerin en az bir tanesinin mevcut olması şarttır. Ancak bu öğelerden belli bir tanesinin her zaman mevcut olması gerekmez ve nadiren tüm bu öğelerin varlığından söz edilebilir. Şimdi bu öğelere detaylı bir şekilde göz atalım:

   ACI ÇEKME

   Anormallik, acı verir. Stresli bir öğrenci, kendisini çaresiz hisseder. Onun için, başka bir günü daha yaşamak katlanılamaz bir durumdur. İnsanlar eğer psikolojik olarak acı çekerlerse, onlara anormal diyebiliriz ve ne kadar çok bu şekilde acı çekerlerse o derece emin olabiliriz. Fakat acı çekme, anormalliğin gerekli şartlarından biri değildir. Bir davranışı veya kişiyi anormal olarak nitelememiz için bu özelliğin mevcut olması şartı aranmaz. Acı çekme, sadece anormalliğin bir özelliği değildir, çünkü hayatın normal akışında da rastladığımız bir durumdur. Örneğin, bir çocuk, nasıl ki çoğumuz sevdiklerimizi kaybettiğimizde yas tutarız, o da ölmüş olan evcil hayvanı için üzüntü duyacaktır. Eğer anormalliğin diğer unsurları söz konusu değilse, ızdırap ve acı çekme anormal olarak adlandırılamaz.

   UYUMSUZLUK

   Bir davranışı normal ya da anormal olarak nitelendirebilmek için, davranışın işlevsel ve uyumlu olması yani, kişinin belli hedefleri başarmasına ne kadar olumlu katkıda bulunduğu gerçeği temel öğelerdendir. Kişinin huzuru ile çatışan davranışlar uyumsuzdur ve anormallik değerlendirmesini sağlayan etkenlerden biridir.

   MANTIKSIZLIK VE ANLAŞMAZLIK

   Bir kişinin davranışı mantıksal bir anlam taşımıyorsa o davranışa ya da kişiye anormal deme eğilimi gösteririz. Anormalliğin adlandırılmasıyla ilgili bir anlaşılmazlık da şizofrenin en önemli belirtisi olan düşünce bozukluğudur. Tamamıyla tuhaf olan inançlar, gerçeklikle hiçbir alakası olmayan algılar ve bir fikirden diğerine giden zihinsel süreçler düşünce bozukluklarını oluşturmaktadır.

   ÖNGÖRÜLEMEZLİK VE KONTROL KAYBI

   İnsanlardan her zaman tutarlı, her durumda öngörülebilir olmalarını ve öz kontrollerini sağlamalarını bekleriz. Birisi tarafından bir gün sevilip öbür gün aynı kişi tarafından nefret edilmek sıkıntı verici olur. Kişi nasıl tepki vereceğini ya da ne bekleyeceğini bilemez. Öngörülebilir bir dünyada kontrol gücümüzü devam ettirebiliriz. Öngörülemez bir dünyada ise kendimizi tehdit edilmiş ve korunmasız hissederiz.

   ETKİLİLİK ve SIRADIŞILIK

   Etkilik unsuru bir davranışın yaygın olup olmamasından etkilenir. Yaygın olmayan ve istenmeyen davranışlar oldukça etkilidir ve bundan dolayı çoğunlukla anormal olarak düşünülür. Yapılan davranış yaygın olmayan bir davranış olarak algılandığı sürece davranışın gerçekte böyle olup olmadığı çok bir şey değiştirmez. Örneğin, cinsellik ve saldırganlıkla ilgili birçok yaygın fantezi olmasına rağmen bunlar yaygın olmayan davranışlar olarak değerlendirilir ve dolayısıyla anormal olarak görülür. Bir şeyin yaygın olmaması da anormallik için tek başına gerekli bir koşul değildir. Depresyon, kaygı gibi yaygın bir rahatsızlıktır ve her ikisi de anormal olarak ele alınır. Ancak hem yaygın olmayan hem de istenmeyen davranış anormal olarak görülebilir.

   GÖZLEMCİDE HUZURSUZLUK

   Hayatları başkalarına çok fazla bağlı olan, etrafındakilere fazla sevgi ya da düşmanlık gösteren insanlar çevredeki insanlarda rahatsızlık uyandırırlar. Ortaya koydukları davranışlar kendilerini çok daha rahat hissettirirken, yarattıkları psikolojik çatışmalar diğerleri için acı verici olabilmektedir. Bir kişi kültürünün yazılı olmayan davranış kurallarını yıktığı zaman hepimiz belli belirsiz bir rahatsızlık duymuşuzdur. Bu kuralların bozulması ”anormalliğe” giden huzursuzluk durumunu meydana getirecektir.

   AHLAKİ VE İDEAL STANDARTLARIN BOZULMASI

   Davranışların, neyin yaygın ya da alışageldik olduğu görüşlerimizle değil doğru düşünen ve doğru davranan insanları karakterize etiği düşünülen ahlaki standartlar ve ideal normlarla değerlendirildiği zamanlar vardır. Bu görüş, insanların belirli bir şekilde davranması gerektiği düşüncesiyle başlamakta ve kişinin gerektiği gibi davranmasının normal, bu şekilde davranmamasının da anormal olduğu düşüncesiyle son bulmaktadır. Bundan dolayı, çalışmak normaldir çalışmamak ise kişi zengin, hasta müşkül olmadığı sürece anormaldir. Modern toplumda bu düzeni görüp göremediğimize bakmaksızın- Sevmek, sadık ve destekleyici olmak normal, aksi durum ise anormaldir. Aşırı agresif ya da aşırı sakin, aşırı sessiz ya da aşırı girişken, aşırı hırslı ya da yeteri kadar hırslı olmamak anormaldir.

   Arş. Gör. T. Seda ÇOLAK